ពុទ្ធោវាទ

១.សង្គហធម៌

មាតាបិតាត្រូវសង្គ្រោះបុត្រធីតាដោយធម៌ ៥យ៉ាង គឺៈ

១.     បាបា និវារេន្តិ ហាមឃាត់កូន កុំឲ្រូវសង្គ្រោះកូនយ៉ាង គឺៈ

្យកូនធ្វើនូវអំពើបាប អំពើទុច្ចរិតផ្សេងៗ ។

២.    កល្យាណេ និវេសេន្តិ អប់រំឲ្យកូនតាំងនៅក្នុងអំពើល្អ មានកល្យាណធម៌ ។

៣.    សិប្បំ សិក្ខាបេន្តិ ទូន្មានឲ្យកូនសិក្សារៀនសូត្រនូវសិល្បវិទ្យា មានចំណេះដឹងក្នុងខ្លួន ។

៤.     បដិរូបេន ទារេន សំយោជេន្តិ រៀបចំគូស្រករឲ្យបានសមរម្យដល់បុត្រធីតា ។

៥.     សមយេ ទាយជ្ជំ និយ្យាទេន្តិ ចែកទ្រព្យឲ្យកូនក្នុងសម័យកាលដ៏សមគួរ ។

បុត្រធីតាត្រូវទំនុកបម្រុងមាតាបិតាដោយធម៌ ៥យ៉ាង គឺៈ

១.    ភតោ នេសំ ភរិស្សាមិ ចិញ្ចឹមមាតាបិតាតបវិញតាមដែលមាតាបិតាបានចិញ្ចឹមរក្សាខ្លួនជាកូនមកហើយ។

២.    កិច្ចំ នេសំ ករិស្សាមិ ជួយធ្វើការ បំពេញកិច្ចធុរៈរបស់មាតាបិតា ដោយការបំរើនូវអ្នក

មានគុណទាំងពីរដ៏យ៉ាងពេញចិត្ត ។

៣.    កុលវំសំ ឋបេស្សាមិ ថែរក្សាលើកតម្កើងតម្កល់នូវវង្សត្រកូលឲ្យបានល្អ មិនជាអ្នកបំផ្លាញនូវវង្សត្រកូលរបស់ខ្លួនឯងឡើយ ។

៤.     ទាយជ្ជំ បដិបជ្ជាមិ បដិបត្តិខ្លួនឲ្យបានសមគួរជាអ្នកទទួលនូវមរតក គឺកសាងខ្លួនឲ្យ

បានជាទាយាទដ៏ល្អ ។

៥.     បេតានំ កាលកតានំ ទក្ខិណំ អនុប្បទស្សាមិ កាលមាតាបិតា ធ្វើកាលកិរិយាទៅកាន់បរលោក

ហើយ កូនប្រុសស្រីគប្បីធ្វើបុណ្យ ឧទ្ទិសនូវទក្ខិណាទានជូនទៅលោក កុំបីខាន។

សម្គាល់ៈ

ភារកិច្ចទី១ កូនត្រូវចិញ្ចឹមមាតាបិតា ដោយកត្តា ២យ៉ាង គឺៈ

១.    ចិញ្ចឹម ទំនុកបម្រុង បីបមថ្នាក់ថ្នម រក្សារូបរាងកាយមាតាបិតា (ទំនុកបម្រុង បច្ច័យ ៤ ) ។

២.    ចិញ្ចឹម ទំនុកបម្រុង បីបមថ្នាក់ថ្នម រក្សាផ្លូវចិត្តមាតាបិតា (សទ្ធា សីល សុត ចាគៈ បញ្ញា) ។

ភារកិច្ចទី២ កូនត្រូវជួយធ្វើការងាររបស់មាតាបិតា ដោយកត្តា ២យ៉ាង គឺៈ

១.     កិច្ចការងារក្នុងផ្ទះ

២.    កិច្ចការងារក្រៅផ្ទះ ។

ភារកិច្ចទី៣  លើកកម្ពស់វង្សត្រកូលបានត្រូវឈរលើកត្តា ២យ៉ាង គឺៈ

១.     ត្រូវបណ្ដុះបណ្ដាលសាងគុណធម៌នៅក្នុងចិត្ត ។

២.    ហាត់ពត់ចិត្តរៀនកសាងនូវសមត្ថភាពការងារ ( ចំណេះ ជំនាញ បទពិសោធន៍ ) ។

ភារកិច្ចទី៤ កូនដែលសមគួរនឹងទទួលនូវមរតកត្រូវឈរលើកត្តា ២យ៉ាង គឺៈ

១.     ត្រូវវៀរចាកអបាយមុខ

២.    មានសីលធម៌នៅក្នុងខ្លួន ។

ភារកិច្ចទី៥ កូនត្រូវធ្វើទក្ខិណានុប្បទានជូនមាតាបិតា ដូចខាងក្រោមៈ

១.     ត្រូវមានសាមគ្គីរវាងបងប្អូនឲ្យបានល្អ

២.    ចាត់ចែងធ្វើទានដោយសេចក្ដីគោរព

៣.    ទក្ខិណានុប្បទានត្រូវប្រកបដោយអង្គ ៣ គឺៈ

. អ្នកស្លាប់ទៅ រង់ចាំអនុមោទនា (បេតានំ អត្តនោ អនុមោទនេន)

. អ្នកធ្វើបុណ្យបង្អោនចិត្តឧទ្ទិសទៅឲ្យអ្នកស្លាប់ (ទាយកានំ ឧទ្ទិស្សេន )

. ធ្វើទានតាមរយៈទក្ខិណេយ្យបុគ្គល បានដល់ព្រះសង្ឃ និង លោកអ្នកមានសីល(ទក្ខិណេយ្យសម្បទាយ)

មាតាបិតាត្រូវពិចារណាថាៈ

មានកូនមិនឲ្យកូនសូត្ររៀន          ចំណេះរបៀនការនានា

មាតាលោកថាជាវេរា                 បិតាទុកជាសត្រូវធំ។

កូនពេញរូបពាលពត់មិនឡើង        ហៅថាមិនថ្កើនក្នុងជំនុំ

ប្រៀបដូចកុកគ្រោងចូលទ្រនុំ         កណ្កាលជំនុំនៃរាជហង្ស។

ដោយភិក្ខុៈ អឿន អេន ( សោភបណ្ឌិតោ )

សមណនិស្សិតពុទ្ធិកសកលវិទ្យាល័យព្រះសីហនុរាជ

២.ពាក្យថា បាប

          ពាក្យថា បាប នេះ ជាពាក្យដែលពុទ្ធបរិស័ទ ជាពិសេសពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរ យើង ទូទាំងប្រទេសអាចនិយាយបានគ្រប់ៗគ្នាថា បាប បាប ដូចជា ភាសាខ្មែរ យើងទៅហើយ ប៉ុន្តែ ត្រង់ការយល់ដឹងចំពោះពាក្យថា “បាប” នេះ មិនដូចគ្នាទេ។

.អ្នកសិក្សាពុទ្ធសាសនាច្រើនៈ រមែងយល់បានច្បាស់លាស់

.អ្នកសិក្សាតិច យល់មិនបានទូលំទូលាយ

.ឯអ្នកដែលមិនបានសិក្សា គឺមិនយល់សោះឡើយ ។

         ពាក្យថា បាប ជាភាសាបាលីផង ជាភាសាសំស្ក្រឹតផង។ បើប្រែតាមអត្ថានុរូបថា “កម្មដែលញ៉ាំងសត្វឲ្យដល់នូវសេចក្ដីទុក្ខ លំបាក វិនាសហិនហោចខ្លោច ផ្សា ។ វិគ្គហៈ ថា សត្តេ អបាយាទិទុក្ខំ បាបេតីតិ= បាបំ (អកុសលំ) ប្រែថាៈ

អកុសលញ៉ាំងសត្វឲ្យដល់នូវសេចក្ដីទុក្ខមានទុក្ខក្នុងអបាយជាដើម ឈ្មោះថា បាប (អំពើលាមក អំពើអាក្រក់ ) ។ បើប្រែតាមអត្ថប្បដិរូប អាចប្រែបានច្រើន យ៉ាងគឺៈ ប្រែថា សេចក្ដីខុស អំពើខិលខូច អំពើខុសច្បាប់ អំពើឈ្លានពាន..មាន អត្ថន័យថា អំពើណាឲ្យទុក្ខដល់ខ្លួនក្ដី ឲ្យទុក្ខដល់អ្នកដទៃក្ដី ឬ ឲ្យទុក្ខទាំងដល់ខ្លួន ទាំងដល់អ្នកដទៃក្ដី ឲ្យទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលក្ដី ឲ្យទុក្ខក្នុងអនាគតកាលក្ដី អំពើនោះ ហៅថា អំពើបាប

អំពើបាបដែលបុគ្គលបាបតែងប្រព្រឹត្តមានច្រើនគឺៈ

បញ្ចវេរា អំពើមានពៀរ ៥យ៉ាង មានបាណាតិបាតជាដើម

អកុសលកម្មបថ ១០ ឬហៅថា ទុច្ចរិត ១០

លោភៈ ទោសៈ មោហៈ

មិច្ឆាជីវៈ

អបាយមុខ …  ។

 ពាក្យថា បុណ្យ

      ពាក្យថា បុណ្យនេះ ជាភាសាសំស្ក្រឹត មិនមែនជាភាសាខ្មែរយើងទេ តែខ្មែរយើងបានយកពាក្យនេះមកប្រើដូចជាភាសារបស់ខ្លួនទៅហើយ ត្រង់ការយល់អត្ថន័យចំពោះពាក្យថា បុណ្យនេះ មិនដូចគ្នាទេ អ្នកខ្លះ បានយល់ច្បាស់ លាស់ អ្នកខ្លះយល់មិនសូវច្បាស់ ឯអ្នកខ្លះទៀតមិនយល់ក៏មាន ។

ពាក្យថា បុណ្យនេះ ភាសាបាលីថា បុញ្ញ < បុ+ណ្យ>ញ្ញ ផ្សំបានជា បុញ្ញ ។  បុ ធាតុ ប្រែថា ជម្រះ, សំអាត  វិគ្គហថា អត្តសន្តានំ បុនាតិ សោធេតីតិ>បុញ្ញំ (ធម្មជាតំ) ប្រែថា ធម្មជាតណា ជម្រះនូវសន្តានចិត្តរបស់ខ្លួន ឬ សំអាតនូវ      សន្តានចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យស្អាតផូរផង់ ធម្មជាតនោះ ឈ្មោះថា បុណ្យ ។

ពាក្យថា ជម្រះនូវសន្តានចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យស្អាតផូរផង់ បានដល់ការធ្វើចិត្ត ឲ្យប្រាសចាកនូវសេចក្ដីសៅហ្មងមាន លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ជាដើម ។

លោភៈ ចង់បានមិនចេះស្កប់ ធ្វើឲ្យហ៊ានលួច ឆក់ ប្លន់ បំបាត់ប្រវញ្ច.. ។

ទោសៈ ខឹងក្រោធ,ប្រទូស្តរាយ គុំកួនចងអាឃាត ព្យាបាទ.. ។

មោហៈ វង្វេងវង្វាន់ មិនដឹងខុសត្រូវ.. ។

លះលោភៈបានដោយការឲ្យទាន និង មានសេចក្ដីសន្តោស

        –លះទោសៈបានដោយការរក្សាសីល និង មានកល្យាណធម៌

លះមោហៈបានដោយការចម្រើនភាវនា គឺអប់រំចម្រើននូវបញ្ញា ។

ន័យមួយទៀតពាក្យថា បុណ្យនេះ លោកសំដៅយកសេចក្ដីសុខចម្រើនរីករាយដែលត្រូវបានដល់អ្នកធ្វើ ដូចមានពុទ្ធភាសិតសំដែងទុកក្នុងគម្ពីរ អង្គុត្តរ និកាយ សត្តកនិបាតថា មា ភិក្ខវេ បុញ្ញានំ ភយិត្ថ សុខស្ស តំ ភិក្ខវេ អធិវចនំ     យទិទំ បុញ្ញានំ សេចក្ដីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះពាក្យដែលហៅថា បុណ្យនោះ  មិនគឺអ្វីដទៃឡើយ គឺជាឈ្មោះនៃសេចក្ដីសុខ, សេចក្ដីសុខនុ៎ះសោត ក៏ជាឈ្មោះរបស់បុណ្យ ។

 ហេតុដែលនាំឲ្យកើតបុណ្យ ឬ ប្រឡាយរបស់បុណ្យ មាន ៣ យ៉ាងគឺៈ

          ១. បសាទោ មានសេចក្ដីជ្រះថា្ល

២. សង្វេគោ មានចិត្តតក់ស្លុត

៣. តេសុចរិតា មានសេចក្ដីស្អាតដោយកាយ វាចា ចិត្ត ។

អំពើបុណ្យដែលបុញ្ញការី តែងតែធ្វើក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃមានច្រើនដូចជាៈ

ធ្វើទាន

រក្សាសីល

រក្សាកុសលកម្មបថ ១០

បំពេញបុញ្ញកិរិយាវត្ថុ ១០

មានសង្គហធម៌

មានព្រហ្មវិហារធម៌

មានកល្យាណធម៌ … ។

បុណ្យតែងផ្ដល់នូវសម្បទា ៥យ៉ាង ហៅថា បុញ្ញសម្បទា គឺៈ

១. ញាតិសម្បទា បរិបូណ៌ដោយញាតិ

២. អារោគ្យសម្បទា បរិបូណ៌ដោយការមិនមានរោគ

៣. សីលសម្បទា បរិបូណ៌ដោយសីល

៤. ភោគសម្បទា បរិបូណ៌ដោយភោគៈ

៥. ទិដ្ឋិសម្បទា បរិបូណ៌ដោយសម្មាទិដ្ឋិ  គឺប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រឹមត្រូវ។

បុណ្យមានអានិសង្ស ៥យ៉ាង គឺៈ

        ១. តិក្ខបញ្ញាវិសារទោ មានប្រាជ្ញាក្លៀវក្លាមុះមុត

២. សុវណ្ណតា មានពណ៌សម្បុរល្អ

៣. សុរូបតា មានរូបល្អ

៤. សុសណ្ឋានា មានទ្រង់ទ្រាយល្អ

៥. ចក្កវត្តិរាជា ហោតិ នឹងបានទៅជាស្ដេចចក្រពត្តិក្នុងជាតិណាមួយពុំខានឡើយ  ។

៣.អានិសង្សទាន មាន ៥យ៉ាង គឺៈ

         ១. ពហុជនស្ស បិយោ ហោតិ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តដល់ជនច្រើន។

២. សន្តោ សប្បុរិសា ភជន្តិ សប្បុរសទាំងឡាយរមែងចូលចិត្ត ។

៣. កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគច្ឆតិ កិត្តិស័ព្ទល្អ រមែងល្បីគ្រប់ទិសទី ។

៤. វិសារទោ ឧបសង្កមតិ តែងក្លៀវក្លានៅក្នុងទីប្រជុំជន ។

៥. កាយស្ស ភេទា បរម្មរណា សុគតឹ ឧបបជ្ជតិ បន្ទាប់អំពីបែកធ្លាយរាង កាយរមែងទៅកាន់សុគតិភពសួគ៌ទេវលោក។

អានិសង្សសីល មាន ៥យ៉ាង គឺៈ

         ១. អប្បមាទាធិករណំ មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ អធិគច្ឆតិ រមែងជួបប្រទះនូវគំនរភោគៈដ៏ច្រើន មិនមានជម្លោះ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីមិនប្រមាទ ។

២. កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគច្ឆតិ កិត្តិស័ព្ទល្អ រមែងល្បីគ្រប់ទិសទី ។

៣. វិសារទោ ឧបសង្កមតិ តែងក្លៀវក្លានៅក្នុងទីប្រជុំជន ។

៤.អសម្មុឡ្ហោ កាលំ ករោតិ  រមែងមិនវង្វេងនៅពេលជិតស្លាប់ ។

៥. កាយស្ស ភេទា បរម្មរណា សុគតឹ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ បន្ទាប់អំពីបែកធ្លាយរាងកាយ រមែងទៅកាន់សុគតិភពសួគ៌ទេវលោក។

 អានិសង្សសីល បំព្រួញឲ្យខ្លី មាន ៣យ៉ាង គឺៈ

         ១. សីលេន សុគតឹ យន្តិ សត្វទាំងឡាយទៅកាន់សុគតិភពបានក៏ព្រោះសីល ។

២. សីលេន ភោគសម្បទា សត្វទាំងឡាយបានបរិបូណ៌ដោយភោគៈក៏ព្រោះសីល ។

៣. សីលេន និព្វុតឹ យន្តិ សត្វទាំងឡាយបានទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ គឺព្រះនិព្វានបានក៏ព្រោះសីល ។

រាជធានីភ្នំពេញ វត្ត មហាមន្ត្រី កុដិលេខ២២

ដោយសមណនិស្សិត អឿន អេន ( សោភបណ្ឌិតោ )

៤.សំណួរ អំពីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ

១.      តើបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ មានអត្ថន័យដូចម្ដេច?

២.      តើបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានរបៀបធ្វើយ៉ាងដូចម្ដេចខ្លះ?

មានរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ? ថ្ងៃនីមួយៗមានឈ្មោះហៅ ដូចម្ដេច?

៣.      តើបុណ្យភ្ឌុំបិណ្ឌ មានប្រភពមកពីណា?

៤.      បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ហេតុអ្វីធ្វើនៅខែ ភទ្របទ ខាងរនោច?

៥.      មតិមួយលើកឡើងថា ពេលបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌស្ដេចយមរាជដោះលែង ពួកនរក ប្រេត ឲ្យមានសិទ្ធិសេរីភាព មកទទួលបុណ្យកុសលពីកូនចៅ ញាតិមិត្ត តើពិតមែនឬ?

៦.      ចូររៀបរាប់ ពួកសត្វ នរក ប្រេត ដែលរងទុក្ខវេទនា ខ្លះៗ មកមើល?

៧.      តើបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ មានគោលបំណង និង រួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គមអ្វីខ្លះ?

៨.      ហេតុអ្វី បានជានៅពេលបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ព្រះសង្ឃសូត្រ បរាភវសូត្រ?

បុណ្យផ្សេងទៀត មិនឃើញមានសូត្រ?

 សំណួរ អំពីភ្នំខ្សាច់

១.      តើអ្វី ជាភ្នំខ្សាច់?

២.      តើគេពូនភ្នំខ្សាច់ ដើម្បីអ្វី ?

៣.      តើការពូនភ្នំខ្សាច់នេះ មានរឿងរ៉ាវពីអតីតជាលំអានមកយ៉ាងដូចម្ដេច?

 សំណួរ អំពីការបណ្ដែតប្រទីប

១.      តើអ្វីទៅ ជាប្រទីប ?

២.      ពុទ្ធបរិស័ទបណ្ដែតប្រទីប ក្នុងពេលបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដើម្បីអ្វី ?

 គោលបំណងបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ

១.      ដើម្បីឧបត្ថម្ភ ដល់ព្រះសង្ឃដែលគង់ចាំព្រះវស្សា

២.      ឧទ្ទិសកុសលជូនដល់បុព្វការីជន

៣.      ដើម្បីបានសេចក្ដីសុខដល់ខ្លួន និង ពួកញាតិ ដោយអំណាចអានិសង្សបុណ្យ

៤.      បង្កើតនូវសាមគ្គីធម៌ កសាងជាតិ សាសនា ឲ្យបានរុងរឿង ។

៥.      ថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី ពុទ្ធសាសនាជាតិខ្មែរ ឲ្យបានគង់វង្ស រុងរឿង។

 បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ

        បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ជាបុណ្យប្រពៃណីចំបងមួយ ក្នុងចំណោមបុណ្យប្រពៃណីផ្សេងៗ ទៀតរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា។ បុណ្យនេះ មានលក្ខណៈជាបុណ្យគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធរបស់ បុព្វបុរស ញាតិសន្ដាន ដែលបានធ្វើមរណកាលទៅហើយ ។

១.    របៀបភ្ជុំបិណ្ឌរបស់ខ្មែរ

ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រារព្ធធ្វើបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ពីថ្ងៃ១រោច ដល់ថ្ងៃ១៥រោច ខែភទ្របទ រៀងរាល់ឆ្នាំ ។ ពីថ្ងៃ១រោច ដល់ថ្ងៃ១៤រោច ហៅថា ថ្ងៃកាន់បិណ្ឌ ឬដាក់បិណ្ឌ ឫក៏ហៅថា ថ្ងៃវេនបិណ្ឌ ហើយថ្ងៃ ១៥រោច ហៅថា ថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ។

ក្នុងឱកាសកាន់បិណ្ឌនេះ ពុទ្ធបរិស៍ទចំណុះជើងវត្តនីមួយៗ បានបែងចែកគ្នាជាវេន ១៤ថ្ងៃ ឬ១៤បិណ្ឌ។ ក្នុងបិណ្ឌនីមួយៗ នៅពេលយប់ គេប្រជុំគ្នាប្រគេន ជូនភេសជ្ជៈ ចំពោះ ព្រះសង្ឃ  និងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ នមស្សការព្រះរតនត្រ័យ សមាទានសីល និមន្តព្រះសង្ឃ ចម្រើនព្រះបរិត្ត និងសម្តែងធ៌មទេសនា។ ព្រឹកឡើងប្រគេនយាគូភត្តាហារ ដើម្បីឧទ្ទិស កុសលចំពោះវិញ្ញាណក្ខន្ធក្រុមគ្រួសារ ញាតិមិត្តរបស់គេ ដែលបានធ្វើមរណកាលទៅហើយនោះ។

ប្រជាជននិយមធ្វើនំផ្សេងៗ មានអន្សម នំគម ជាដើមសម្រាប់ប្រគេនព្រះសង្ឃ សែនព្រេន និងជូនឪពុកម្តាយ ចាស់ទុំ ញាតិមិត្តរបស់គេក្នុងឱកាសថ្ងៃបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ។ ថ្ងៃ១៥រោច ដែលជាថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ពុទ្ធបរិស័ទវេនបិណ្ឌ អញ្ជើញមកចូលរួមយ៉ាងកុះករ ប្រគេនចង្ហាន់ព្រះសង្ឃ និងបង្សុកូល ដួចថ្ងៃកាន់បិណ្ឌដែរ ប៉ុន្តែថ្ងៃនេះមានលក្ខណៈអធិក អធមជាងថ្ងៃកាន់បិណ្ឌកន្លងមក។ នៅតំបន់ខ្លះ ពេលល្ងាចថ្ងៃ១៥រោច  គ្រួសារនីមួយៗ រៀបចំពិធីសែនព្រេនជូនជីដូនជីតាតាមទម្លាប់។ លុះព្រលឹមស្រាងៗថ្ងៃ ១កើត ខែអស្សុជ គេរៀបចំ នំចំណី ផ្លែឈើ…ដុតទៀន ធូប ដាក់ក្នុងទូកដែលធ្វើពីស្រទបចេកបណ្តែត តាមទឹកដើម្បីជាកិច្ចជូនដំណើរជីដូនជីតាត្រឡប់ទៅវិញ។

២.   ប្រភពនៃការកាន់បិណ្ឌ

បើតាមការស្រាវជ្រាវ ឃើញថា ប្រភពនៃការកាន់បិណ្ឌ អ្នកប្រាជ្ញតាមមាគ៌ាព្រះពុទ្ធសាសនាបានលើកយកគម្ពីរ ជាមូលដ្ឋានចំនួន ៤ គឺៈ

ក. គម្ពីរធម្មបទដ្ឋកថា

ខ. គម្ពីរបេតវត្ថុ

គ. សាស្ត្រាអានិសង្សបិណ្ឌ

ឃ. សាស្ត្រាវិជ្ជាធរ

គម្ពីរធម្មបទ និង គម្ពីរបេតវត្ថុ ពុំបានបញ្ជាក់កាលបរិច្ឆេទនៃបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌរបស់ខ្មែរទេ។ រីឯសាស្ត្រាអានិសង្សបិណ្ឌ និងសាស្ត្រាវិជ្ជាធរ បានកំណត់កាលបរិច្ឆេទ     ច្បាស់លាស់ គឺពីថ្ងៃ ១រោច ខែភទ្របទ ដល់ថ្ងៃ ១៥រោច ខែភទ្របទ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ។

គម្ពីរធម្មបទ ជាអដ្ឋកថា ភាសាបាលី សរសេរឡើងដោយព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ និង គម្ពីរបេតវត្ថុ ជាអដ្ឋកថា ភាសាបាលី សរសេរឡើងដោយព្រះធម្មបាល ។ សាស្ត្រាវិជ្ជាធរ និង សាស្ត្រាអានិសង្សបិណ្ឌ គ្មានឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ ហើយមិនដឹងជាសរសេរឡើងក្នុងពុទ្ធ សតវត្សទីប៉ុន្មានឡើយ។

ការកាន់បិណ្ឌ និង ភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ក៏ពុំដឹងជាគេផ្ដើមឡើងក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចអង្គណា? ក្នុងពុទ្ធសករាជ ឬគ្រឹសករាជប៉ុន្មានដែរ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រះរាជពង្សាវតារក្រុងកម្ពុជា រជ្ជកាលព្រះ បាទអង្គដួង គ.ស. ១៨៤៨ ដល់១៨៥៩ មានបញ្ជាក់សេចក្ដីបន្តិចថា ថ្ងៃ ១រោច ខែ ភទ្របទ កាន់បិណ្ឌក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ថ្ងៃ ១៤រោច ខែភទ្របទ ព្រះរាជាចេញថ្វាយព្រះបិតរ ថ្ងៃ ១៥រោច ខែភទ្របទ ទេសនាគាថាពាន់ ប៉ុណ្ណោះ ។

អ្នកប្រាជ្ញព្រះពុទ្ធសាសនាខ្លះ យល់ថាបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និង ភ្ជុំបិណ្ឌរបស់ខ្មែរនេះ មានប្រភពចេញពីគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា មានគម្ពីរធម្មបទដ្ឋកថា និង គម្ពីរបេតវត្ថុនេះ ជា ដើម។ រីឯសាស្ត្រាវិជ្ជាធរក្ដី សាស្ត្រាអានិសង្សបិណ្ឌក្ដី ក៏មានប្រភពចេញពីគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ដែរ គ្រាន់តែអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរយើងយកមកច្នៃប្រឌិត សម្របសម្រួលទៅតាមលក្ខណៈពិសេស របស់ទឹកដី និង ប្រជាជនខ្មែរប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គម្ពីរសាស្ត្រា ដែល លើកយកមកបង្ហាញខាងលើនេះ មានគោលបំណងដូចគ្នាៈ

. បង្ហាញពីទស្សនៈពុទ្ធសាសនា ស្ដីពីទក្ខិណានុប្បទានដែលធ្វើឡើង សម្រាប់ឧទ្ទិសនូវកុសលផលបុណ្យដល់អ្នកស្លាប់ទៅហើយ។

. ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ព្រះសង្ឃ ក្នុងការស្វែងរកបិណ្ឌបាត ព្រោះរយៈ ពេលនេះ អាកាសធាតុអាប់អួរ ផ្ទៃមេឃក្រាស់ដោយពពក ភ្លៀងធ្លាក់រលឹមជាប់ ។

. បង្ហាញពីមនោសញ្ចេតនារបស់គ្រួសារខ្មែរ ដែលតែងតែមានផ្នត់សម្ពន្ធភាពយ៉ាង ស្អិតល្មួតរវាងគ្នានិងគ្នា ទោះបីជាអ្នកណាមួយក្នុងគ្រួសារ ត្រូវបាត់បង់ជីវិតទៅហើយក៏ដោយ ក៏ពុំអាចរលុប ភ្លេចបានដែរ។

៣.    អ្វីហៅថា ការកាន់បិណ្ឌ ឬ ដាក់បិណ្ឌ ?

ផ្នត់គំនិតរបស់ខ្មែរ កាលបើគេនឹកឃើញដល់មាតាបិតា ឬញាតកាណាមួយ គេតែងធ្វើចង្ហាន់យកទៅប្រគេនព្រះសង្ឃឧទ្ទិសកុសលជូនដល់អ្នកនោះ។ តែការធ្វើកុសលតាមបំណងរបស់ខ្លួន ឃើញមានថ្ងៃខ្លះ មានពុទ្ធបរិស័ទចំនួនច្រើនលើសលប់ មានចង្ហាន់ព្រះសង្ឃឆាន់មិនអស់ តែថ្ងៃខ្លះ ពុទ្ធបរិស័ទមានតិច ឬគ្មាន ធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃមានចង្ហាន់ឆាន់មិនគ្រប់គ្រាន់ ឬគ្មានចង្ហាន់ឆាន់សោះ។

ដោយមានមូលហេតុដូចខាងលើនេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើចង្ហាន់យកទៅប្រគេនតាមក្រុម តាមការសន្មតគ្នារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ដែលយើងហៅថា ដាក់វេន ឬ

តាមវេន។

តែនៅខាងដើមនៃថ្ងៃចូលព្រះវស្សា  ប្រជាពុទ្ធបរិស័ទជាប់រវល់ស្ទូងដកច្រើន មិនអាចរៀបចំចង្ហាន់យកទៅប្រគេនព្រះសង្ឃតាមវេន ឲ្យគ្រប់ ៣ខែបាន។ លុះដល់ថ្ងៃ ១រោច រហូតដល់ថ្ងៃ ១៥រោច ខែភទ្របទ ទើបបានសន្មតគ្នា ធ្វើចង្ហាន់យកទៅប្រគេនព្រះសង្ឃតាមវេន ដែលគេហៅថា ដាក់បិណ្ឌ ឬ កាន់បិណ្ឌ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ្។

ឯថ្ងៃផ្សេងពីថ្ងៃទាំង ១៥ខាងលើនេះ ពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យតាមសទ្ធារៀងៗខ្លួន ។

ភ្ជុំបិណ្ឌ

ពាក្យថា ភ្ជុំបិណ្ឌ គឺគេប្រមូលវេន ឬក្រុមមនុស្សអ្នកកាន់បិណ្ឌ ឬដាក់បិណ្ឌ ចំនួន ១៤វេន ឬ ១៤ក្រុមនោះ មកធ្វើរួមគ្នាតែមួយថ្ងៃ គេហៅថា ថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ ។

៤.    គោលបំណងបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ

១. ដើម្បីឧបត្ថម្ភ ដល់ព្រះសង្ឃដែលគង់ចាំព្រះវស្សា

២. ឧទ្ទិសកុសលជូនដល់បុព្វការីជន

៣. ដើម្បីបានសេចក្ដីសុខដល់ខ្លួន និង ពួកញាតិ ដោយអំណាចអានិសង្សបុណ្យ

៤. បង្កើតនូវសាមគ្គីធម៌ កសាងជាតិ សាសនា ឲ្យបានរុងរឿង ។

៥. ថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី ពុទ្ធសាសនាជាតិខ្មែរ ឲ្យបានគង់វង្ស រុងរឿង។

៥.    ការឧទ្ទិសផលបុណ្យ

ការឧទ្ទិសផលបុណ្យនេះ គឺពុទ្ធបរិស័ទយកទេយ្យវត្ថុអ្វីមួយទៅជូនឧបាសក ឧបាសិកា អ្នកជាប់ត្រៃសរណគមន៍ អ្នកមានសីល ឬព្រះសង្ឃ។ បើឧបាសក ឧបាសិកាឬព្រះសង្ឃ បានទទួលហើយ អ្នកម្ចាស់ទាន អាចឧទ្ទិសផលដល់អ្នកណាម្នាក់ដែលបានបែកកាយរំលាយខន្ធទៅកាន់លោកខាងមុខ បានដូចបំណងហើយ។

ការឧទ្ទិសផលបុណ្យនេះ ក្នុងគោលបំណងជូនចំពោះបុព្វការីជនដែលភ្លាត់គតិទៅ កើតនៅអបាយភូមិ មានកំណើតប្រេតជាដើម សូមឲ្យរួចរំដោះចាកទុក្ខ កម្មពៀរ៍វេរាទាំង ឡាយទាំងពួង ហើយបដិសន្ធិក្នុងទីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់សមតាមបំណងប៉ងប្រាថ្នា រហូតដល់ព្រះនិព្វានជាទីអវសាន។

៦.    ពិចារណារឿងប្រេត

តើប្រេតជាអ្វី?

ប្រេតជាពាក្យសំស្ក្រឹត បើបាលីហៅថា បេត ។

ពាក្យថា ប្រេត បើយោងតាម បទានុក្រម ធម្មបទ ភាគ៣ ទំព័រ ១៧៥

.បេត< ប.បុព្វបទ+ ឥ.ធាតុ +ត.បច្ច័យ ប្រែថាៈ

.អ្នកទៅកាន់បរលោក អ្នកទៅកាន់លោកខាងមុខ

វិ.បរលោកំ ឯតិ គច្ឆតីតិ> បេតោ (បុគ្គលោ)

.វចនានុក្រមខ្មែរ ទំព័រ ៦៨៤

ប្រេត (សំ. បា.បេត) សត្វកើតក្នុងអបាយភូមិពួកមួយៈ ពួកប្រេត។ គុ. អ្នកដែលធ្វើ មរណកាលទៅកាន់បរលោកហើយ។

.វចនានុក្រមខ្មែរ ទំព័រ ៦៤៧

អបាយភូមិៈ ជាន់ឬឋានអបាយ កំណើតសត្វ ដែលប្រាសចាកសេចក្ដីចម្រើន មានពួកនរក ប្រេត តិរច្ឆាន អសុរកាយ ទាំង ៤នេះជាអបាយភូមិ។

ប្រេត គឺជាសត្វដែលបានកើតក្នុងអបាយភូមិ ជាក្រុមសត្វទទួលរងនូវទុក្ខវេទនា ដោយអំណាចនៃបាបកម្ម ស៊ីតែវត្ថុមិនស្អាត ជាវត្ថុលាយដោយខ្ទុះនិងឈាម។ ពួកប្រេតបានដើររកស៊ីតាមសំយាបផ្ទះញាតិ និងទីមិនស្អាតនានា…។

ប្រេតមានច្រើនពួក តែបើបំព្រួញឲ្យខ្លី នៅត្រឹមតែ ៤ពួកគឺៈ

១. ឧតូបជីវី ពួកប្រេតដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយខ្ទុះឈាម…

២. ខុប្បបាសិក ពួកប្រេតដែលស្គាល់តែទុក្ខវេទនាដោយការស្រេកឃ្លានជានិច្ច

៣. និជ្ឈាមតណ្ហិក ពួកប្រេតដែលភ្លើងឆេះជានិច្ច

៤. បរទត្តូបជីវី ពួកប្រេតដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយផលទាន ដែលគេឧទ្ទិសឲ្យ។

ពួកបរទត្តូបជីវីប្រេតនេះហើយ ដែលយើងធ្វើបុណ្យកាន់បិណ្ឌ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ឧទ្ទិស ផលរាល់ឆ្នាំរាល់លើក។ យើងត្រូវយក បង្អែម ចំអាប ដែលយើងហៅថា បិណ្ឌនោះ ទៅ ប្រគេនព្រះសង្ឃ វេរប្រគេនចំពោះព្រះសង្ឃ ហើយឧទ្ទិសផលដោយវាចា មានដើមថា”ផលទាន នៃយើងខ្ញុំទាំងឡាយនេះ សូមឲ្យបានទៅដល់អ្នកមានគុណទាំងឡាយ មានមាតាបិតាជាដើម ដែលទៅកាន់បរលោកហើយ”។

យើងត្រូវធ្វើបែបនេះ ជារៀងរាល់ព្រឹក គ្រប់ថ្ងៃដាក់បិណ្ឌ និងថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ ទើបពួក ប្រេតដែលត្រូវជាញាតិរបស់ខ្លួន បានរួចរំដោះចាកទុក្ខទាំងពួងបាន។

រៀបរៀងដោយ ខ្ញុំព្រះករុណា អាត្មាភាព

ភិក្ខុ សោភបណ្ឌិតោ អឿន អេន

សមណនិស្សិតពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហនុរាជ

និងជាសមណនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យធនធានមនុស្ស

៥.វិជ្ជា ៣

     ១. បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណៈ ចេះដឹងរឭកជាតិបាន

២. ចុតូបបាតញ្ញាណៈ ចេះដឹងកំណត់ច្យុតនិងបដិសន្ធិនៃសត្វ

៣. អាសវក្ខយញ្ញាណៈ បញ្ញាកំណត់ដឹងនូងធម៌ជាទីអស់ទៅ នៃអាសវៈ ។

វិជ្ជា ៨

        ១. វិបស្សនាញាណៈ ការពិចារណាឃើញរូបនិងនាម ។

២. មនោមយិទ្ធិៈ ឫទ្ធិដែលសម្រេចតាមចិត្ត ។

៣.ឥទ្ធិវិធិ  សម្ដែងឫទ្ធិបាន ។

៤.ទិព្វសោតៈ ត្រចៀកទិព្វ ។

៥. ចេតោបរិយញ្ញាណៈ កំណត់ដឹងចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃបាន។

៦.បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណៈ  ការរឭកឃើញជាតិក្នុងកាលមុន។

៧. ទិព្វចក្ខុ  ភ្នែកទិព្វ  ។

៨. អាសវក្ខយញ្ញាណ  បញ្ញាកំណត់ដឹងនូវធម៌ជាទីអស់ទៅនៃ អាសវៈ ។

វិជ្ជា ប្រែថា “ការចេះដឹង,ប្រាជ្ញាជាគ្រឿងយល់ច្បាស់, គុណជាតិសម្រាប់ចោះទម្លុះនូវអវិជ្ជា” ។ វិជ្ជានេះ ដោយភូមិមាន ២ យ៉ាង គឺ លោកិយវិជ្ជា ឬហៅថា វិជ្ជាផ្លូវលោក១,លោកុត្តរវិជ្ជា វិជ្ជា ដែលឆ្លងចាកលោក ឬហៅថា វិជ្ជាផ្លូវធម៌១ ។ វិជ្ជាក្នុងផ្លូវធម៌នេះ មាន៣ យ៉ាង និង ៨ យ៉ាងដូចបានរៀបរាប់រួចហើយ ។

 ចរណៈ ១៥

        ចរណៈ ទាំង១៥ ចែកចេញជា ៣ ពួកគឺ សីល ជាពួកទី១,សទ្ធម្ម ជាពួកទី ២,ឈាន ជាពួកទី ៣ ។

ពួកទី១ សីល

        ១. សីលសំវរៈ សង្រួមកាយវាចាតាមសិក្ខាបទនៃសីល ។

២. ឥន្ទ្រិយសំវរៈ សង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦ ។

៣. ភោជនេ មត្តញ្ញុតា សេចក្ដីដឹងប្រមាណក្នុងភោជន ។

៤. ជាគរិយានុយោគៈ ប្រកបរឿយៗ ក្នុងការភ្ញាក់រឭក ។

ពួកទី២ សទ្ធម្ម ៧យ៉ាង

        ៥. សទ្ធា ការជឿហេតុផលដែលគួរជឿ ។

៦. ហិរិ សេចក្ដីខ្មាសបាប ។

៧. ឱត្តប្បៈ សេចក្ដីតក់ស្លុតខ្លាចបាប ។

៨. ពាហុសច្ចៈ  ភាពជាអ្នករៀនសូត្រច្រើន ។

៩. វីរិយៈ  សេចក្ដីប្រឹងប្រែង ព្យាយាម ។

១០. សតិ  សេចក្ដីរឭកចាំបាន ។

១១. បញ្ញា  ការដឹងច្បាស់ទូទៅ ។

ពួកទី៣ រូបជ្ឈាន

        ១២. បឋមជ្ឈាន ឈានទី១ ប្រកបដោយអង្គ៥ គឺ វិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា ។

១៣. ទុតិយជ្ឈាន ឈានទី២ ប្រកបដោយអង្គ៣ គឺ បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា ។

១៤. តតិយជ្ឈាន ឈានទី៣ ប្រកបដោយអង្គ២ គឺ សុខៈ ឯកគ្គតា ។

១៥. ចតុត្ថជ្ឈាន ឈានទី៤ ប្រកបដោយអង្គ២ គឺ ឯកគ្គតា ឧបេក្ខា ។

 លក្ខណៈរបស់បុគ្គលមានសទ្ធា ៣ យ៉ាង

        ១.ទស្សនកាមោ សីលវតំ ចង់ឃើញពួកបុគ្គលអ្នកមានសីល។

២.សទ្ធម្មំ សោតុមិច្ឆតិ ចង់ស្ដាប់នូវព្រះសទ្ធម្ម ។

៣.វិនេយ្យ មច្ឆេរមលំ កំចាត់បង់នូវមន្ទិល គឺសេចក្ដីកំណាញ់។

សវេ សទ្ធោតិ វុច្ចតិ បុគ្គលនោះឯង ហៅថា អ្នកមានសទ្ធា ។

(សុត្តន្តបិដក អង្គុត្តរនិកាយ តិកនិបាត បិដកលេខ ៤១ ទំព័រ១២១)

 អំពីសទ្ធា

សទ្ធាមាន ២ យ៉ាង

        ១. លោកិយសទ្ធា ជំនឿរបស់លោកិយជន គឺបុគ្គលដែលនៅ ញាប់ញ័រក្នុងលោក ។

២. លោកុត្តរសទ្ធា ជំនឿរបស់បុគ្គលដែលឆ្លងចេញចាកលោក។

 សទ្ធាមាន ៣ យ៉ាង

        ១. បសាទស្សទ្ធា ជំនឿព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីជ្រះថ្លា ។

២.ឱកប្បនស្សទ្ធា ជំនឿក្នុងកិរិយាចុះស៊ប់ចំពោះហេតុផល ដែលគួរជឿ ។

៣. អចលស្សទ្ធា ជំនឿដែលស្ថិតនៅដោយមិនកំរើកញាប់ញ័រ។

សទ្ធាមាន ៤ យ៉ាង

 ១. កម្មស្សទ្ធា ជំនឿចំពោះកម្ម ដោយឃើញថា កម្ម គឺអំពើ ដែលបុគ្គលធ្វើ ទោះជាកល្យាណកម្ម ឬបាបកម្ម,កម្មនេះ ឈ្មោះថា ជាហេតុ ។

២. វិបាកស្សទ្ធា ជំនឿចំពោះផលរបស់កម្ម ។

៣. កម្មស្សកតាសទ្ធា ជំនឿដោយឃើញថា សត្វមានកម្ម ជារបស់ខ្លួន ។

៤. តថាគតពោធិស្សទ្ធា ជំនឿចំពោះការត្រាស់ដឹង នៃព្រះ តថាគត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ។

តថាគតពោធិស្សទ្ធា ចែកចេញជា ២ យ៉ាង

 ១. កាលិកសទ្ធា ជំនឿក្នុងព្រះនាមទាំង៩ មានអរហំជាដើម ។

២. អកាលិកសទ្ធា ជំនឿក្នុងបារមី ទាំង ១០ ។

ដោយសមណនិស្សិត អឿន អេន

បច្ចុប្បន្នស្នាក់នៅរាជធានី ភ្នំពេញ

 វត្ត មហាមន្ត្រី កុដិលេខ ២២

Tel : 017 695162

អ៊ីម៉េលៈ Oeurnen715@gmail.com

អធិប្បាយអំពីអរិយមគ្គ

អរិយមគ្គមានអង្គ ៨

១- សម្មាទិដ្ឋិ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ,

២- សម្មាសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ,

៣- សម្មាវាចា សំដីត្រូវ,

៤- សម្មាកម្មន្តៈ ការងារត្រូវ,

៥- សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ,

៦- សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ,

៧- សម្មាសតិ ការរលឹកត្រូវ,

៨- សម្មាសមាធិ ការដំកល់ចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ ។

១-សម្មាទិដ្ឋិៈ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ បានដល់ប្រាជ្ញាដឹងក្នុង អរិយសច្ចៈ ៤

១- ទុក្ខៈ ធម្មជាតដែលនាំឲ្យលំបាកព្រួយមានជាតិ ជរា មរណៈជាដើម,

២- ទុក្ខសមុទយៈ ហេតុបណ្ដាលឲ្យកើតទុក្ខបានដល់តណ្ហា,

៣- ទុក្ខនិរោធៈ ព្រះនិព្វានរំលត់តណ្ហាបណ្ដាលទុក្ខ,

៤- ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា មធ្យមមាគ៌ានាំឲ្យទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ ។

២-សម្មាសំង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ បានដល់សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ ៣ យ៉ាងគឺ

១- នេក្ខម្មសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងការចេញចាកកាម,

២- អព្យាទសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងការមិនព្យាបាទ,

៣- អវិហឹសាសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងការមិនបៀតបៀន។

៣-សម្មាវាចាៈ សំដីត្រូវ បានដល់ការវៀរចាក វចីទុច្ចរិត ៤ យ៉ាង គឺ

១- មុសាវាទា វេរមណី ការវៀរចាកកិរិយាពោលកុហក,

២- បិសុណាយ វាចាយ វេរមណី ការវៀរចាកសំដីញុះញង់,

៣- ផរុសាយ វាចាយ វេរមណី ការវៀរចាកសំដីទ្រគោះ

៤- សម្ផប្បលាបា វេរមណី ការវៀរចាកកិរិយាពោលរឿងឥតប្រយោជន៍ ។

៤-សម្មាកម្មន្តៈ ការងារត្រូវបានដល់ការវៀរចាក កាយទុច្ចរិត ៣ យ៉ាងគឺ

១- បាណាតិបាតា វេរមណី ការវៀរចាកកិរិយាបំបាត់ប្រាណសត្វ,

២- អទិន្នាទានា វេរមណី ការវៀរចាកការកាន់យកវត្ថុដែលគេមិនឲ្យ,

៣- កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី ការវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ។

៥-សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ, សម្រាប់គ្រហស្ថ បានដល់ការវៀរចាកជំនួញខុស កិរិយាលះបង់ការបំបាត់ដោយជញ្ជីងជាដើម ការធ្វើជាសាក្សីកោង, ការល្មោភសំណូក ហើយប្រកបអាជីវកម្ម ដោយវណិជ្ជកម្មដែលនាំឲ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិចំរើន, ដោយវិជ្ជាជីវៈ ដ៏យុត្តិធម៌, ដោយកសិកម្ម ជាឧត្តមកម្ម នឹងគោរក្ខកម្ម, សម្រាប់បព្វជិត បានដល់ការលះបង់មិច្ឆាអាជីវៈដោយអនេសនៈបាបធម៌ មានទូតកម្ម វេជ្ជកម្មជាដើម ការត្រាច់ទៅកាន់អគោចរដ្ឋាន ហើយចិញ្ចឹមជីវិតដោយភិក្ខាចរិយធម៌ដ៏ស្មើ ឬបច្ច័យដែលកើតឡើងតាមធម៌ ។

៦-សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ បានដល់សម្មប្បធាន គឺការបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាមប្រារព្ធ វីរិយៈ តាំងបធាន ផ្គងចិត្តៈ

-ដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌លាមក មិនទាន់កើតឡើង កើតឡើងបាន,

-ដើម្បីលះបង់នូវអកុសលធម៌លាមកកើតឡើងហើយ,

-ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌មិនទាន់កើតឡើង កើតឡើង,

-ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌កើតឡើងហើយ ឋិតនៅ មិនសាបសូន្យ ឲ្យចំរើនច្រើនឡើង ឲ្យចំរើនទូលំទូលាយ ឲ្យបរិបូណ៌ ។

៧-សម្មាសតិៈ ការរលឹកត្រូវ បានដល់ សតិប្បដ្ឋាន ៤ គឺ

១- កាយានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិខ្ជាប់ខ្ជួនពិចារណារឿយ ៗ ក្នុងកាយ,

២- វេទនានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិ ខ្ជាប់ខ្ជួន ពិចារណារឿយ ៗ ក្នុងវេទនា.

៣- ចិត្តានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិ ខ្ជាប់ខ្ជួន ពិចារណារឿយ ៗ ក្នុងចិត្ត,

៤- ធម្មានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិ ខ្ជាប់ខ្ជួន ពិចារណារឿយ ៗ ក្នុងធម៌ ។

៨-សម្មាសមាធិៈ សមាធិត្រូវ បានដល់ឈាន ៤ ដែលភិក្ខុស្ងប់ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយបានសម្រេច គឺ

១- មឋមជ្ឈាន ប្រកបដោយ វិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ សុខៈ កើតអំពីវិវេគ,

២- ទុតិយជ្ឈាន រម្ងាប់វិតក្កៈ វិចារៈ ថ្លាល្អខាងក្នុង មានឯកោទិភាពចិត្ត មានបីតិសុខកើតអំពីវិវេគ,

៣- តតិយជ្ឈាន ប្រាសចាកបីតិ មានសុខៈ នឹងឧបេក្ខា,

៤- ចតុត្ថជ្ឈាន លះបង់សុខនឹងទុក្ខ មិនមានសោមនស្សទោមនស្ស ជាអទុក្ខមសុខៈ មានសតិប្រកបដោយឧបេក្ខាដ៏បរិសុទ្ធ ។

បណ្ដាមគ្គទាំង ៨

-សម្មាទិដ្ឋិ ញ៉ាំងលោកឲ្យដឹងច្បាស់នូវ អនិច្ចតា ទុក្ខតា អនត្តតា, នូវសមុទ័យនៃលោកប្បញ្ហា គឺតណ្ហា, នូវឧបាយដោះនឹងកិរិយាដោះ,

-សម្មាសង្កប្បៈ ឲ្យស្គាល់សមុដ្ឋានអសន្តិភាព គឺកាមៈ ព្យាបាទៈ វិហឹសា ហើយឲ្យសាងសន្តិភាពដោយកាមវិរតិ ព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ ជាធម៌ស្ងួនលោក,

-សម្មាវាចា ឲ្យមានសច្ចៈ មានសន្តិភាពសាមគ្គីអរិយធម៌ដោយវាចានឹងវាចាប្រកបដោយប្រយោជន៍,

-សម្មាកម្មន្តៈ ឲ្យគោរពសិទ្ធិ សេរីភាព អធិបតេយ្យដែលមានសំរាប់កាយិកចេតសិកសុខជីវិត សវិញ្ញាណកាវិញ្ញាណកទ្រព្យ គ្រាមធម៌,

-សម្មាអាជីវៈ ឲ្យប្រកបអាជីវកម្មដោយធម៌,

-សម្មាវាយាមៈ ឲ្យលះបង់អាលស្យភាព (កំជិល) ដែលជាប្រធានអកុសលធម៌,

-សម្មាសតិ ឲ្យមានសតិសម្បជញ្ញៈជានិច្ចថា “ លោកមានសមភាពទៅវិញទៅមក” ព្រោះលោកជាទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ ឋិតនៅក្នុងអាណា អនិច្ចតា ទុក្ខតា អនត្តតា ដូចគ្នា ជាប់ចោទលោកប្បញ្ញាដូចគ្នា,

-សម្មាសមាធិ ឲ្យមានចិត្តស្អាតផូរផង់ តាំងនៅមាំមួនចំពោះសត្វនឹងសង្ខារ ។

មគ្គទាំង ៨ នេះចាត់ចូលក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ គឺ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ ចូលក្នុង អធិប្បញ្ញា សិក្ខា, សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ ចូលក្នុង អធិសីល សិក្ខា, សម្មាវិយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ ចូលក្នុង អធិចិត្ត សិក្ខា ។

ព្រះពុទ្ធសាសនា មានគោលធម៌ប៉ុណ្ណេះជាដើម ដែលជាពន្លឺបំភ្លឺលោក ឲ្យភ្លឺស្វាងចាកមហន្ធការគឺអវិជ្ជា ហើយឲ្យស្គាល់មធ្យោបាយសាងសន្តិភាពសម្រាប់សាកលលោក នឹងឯកន្តសន្តិភាព គឺសន្តិភាពសម្រាប់ខ្លួននាបច្ចុប្បន្ន អនាគត នឹងសន្តិភាព រួចចាកអណាលោករាជនឹងលោកប្បញ្ញានាអវសានជាតិ ។

រវាងសតវត្សទី ២៥ នៃពុទ្ធសករាជ, ពិភពលោកក្នុងកំឡុងកាំរស្មីអាទិត្យ ត្រូវលោកសង្គ្រាមគំរាមយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះលោកខ្វះមនុស្សធម៌ ដល់គំរប់ ២៥០០ វស្សានៃពុទ្ធសករាជ ក៏មានចិត្តស្នេហាសន្តិភាពបាននាំគ្នាធ្វើបុណ្យរំលឹករយៈ កាល ២៥០០ វស្សា ដើម្បីសន្តិភាព ប៉ុន្តែសន្តិភាពមិនមែនមានត្រង់អំនួតថា “ ខ្ញុំធ្វើពិធីនេះដែរ” ទេ ព្រោះដំណើរនោះជាអាកប្បកិរិយាក្លែងបន្លំក៏សឹងមាន សន្តិភាពឥតអាមិស មាននៅត្រង់ការប្រតិបត្តិតាមគោលនៃព្រះសទ្ធម្ម ៨ ដែលពោលមកហើយនោះពិត ៗ ។

បើលោកត្រូវការសន្តិភាព ស្រឡាញ់សន្តិភាព សូមអញ្ជើញធ្វើតាមគោលព្រះសទ្ធម្ម ៨ នោះចុះ ។

(ដកស្រង់ចេញពី ធម្មប្បជោត រៀបរៀងដោយព្រះមហា អ៊ុក អ៊ឺន ក្នុងទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៥៨ ចុះផ្សាយដោយវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ)

ពាក្យថា “ ធម៌” គឺអ្វី?

ពាក្យថាធម៌គឺអ្វី? ព្រះពោធិវ័ង្ស សូរ-ហាយ ចៅអធិការវត្តនិរោធរង្សី អធិបតីរងក្រុមជំនុំព្រះត្រៃបិដក
នមត្តុ សុគតស្ស, ជីរន្តិ វេ រាជរថា សុចិត្តា, អថោ សិរីរម្បិ ជរំ ឧបេតិ, សតញ្ច ធម្មោ ន ជរំ ឧបេតិ
សន្តោ ហវេ សព្ភិ បវេទយន្តិ។
ពុទ្ធភាសិតខាងលើនេះ មានមកក្នុងគម្ពីរធម្មបទ ខុទ្ទកនិកាយ ដែលសម្ដែងអំពីធម៌របស់លោកអ្នកសប្បុរស ឬលោកអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ មានព្រះសម្ពុទ្ធជាដើម ជាធម៌មិនចេះចាស់ជរាដូចរទេះ ឬរាងកាយរបស់មនុស្សសត្វឡើយ ។
ពាក្យថាធម៌ មានភ័ព្វដែលគួរប្រែជាច្រើនយ៉ាងណាស់ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ពុំបានវែកញែកចំពោះស័ព្ទថាធម៌នេះទេ សូមចងវិគ្គហៈរបស់ធម៌តែត្រឹម ៥ បែប ដូចតទៅនេះ
១- ចតូសុ អបាយេ សុ សំសារេ វា សត្តេ អបតមានេ ធារេតីតិ ធម្មោ សភាពគឺសេចក្ដីពិតណា រមែងទ្រទ្រង់នូវសត្វទាំងឡាយ មិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយទាំង ៤ ឬក្នុងសំសារវដ្ត សភាពនោះឈ្មោះថាធម៌ ។
២- សលក្ខណំ ធារេតីតិ ធម្មោ សភាពណារមែងទ្រទ្រង់ទុកនូវលក្ខណៈរបស់ខ្លួនគឺកុសលទាំង ៤ មានកាមាវចរកុសលជាដើម សភាពនោះឈ្មោះថាធម៌ ។
៣- បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ ធុនាតីតិ ធម្មោ សភាពណា រមែងកម្ចាត់នូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកចេញ (ចាកខន្ធសន្តាន) សភាពនោះឈ្មោះថាធម៌ ។
៤- សោតាបន្នាទីហិ អរិយេហិ ធារិយតីតិ ធម្មោ សភាពណា ដែលព្រះអរិយៈទាំងឡាយមានព្រះសោតាបន្នបុគ្គលជាដើមតែងទ្រទ្រង់ទុក (ចាំទុកក្នុងសន្តាន) សភាពនោះហៅថាធម៌ ។
៥- យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជមានេ ចតូសុ អបាយេសុ អបតមានេ សត្តេ កត្វា ធារេតីតិ ធម្មោ សភាពណា ទ្រទ្រង់នូវពួកសត្វដែលប្រតិបត្តិសមគួរ ដល់ពាក្យប្រៀនប្រដៅ មិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយទាំង ៤ សភាពនោះឈ្មោះថាធម៌ ។
ពាក្យថាធម៌ ដូចវិគ្គហៈ ដែលចងក្រងមកនេះមានសេចក្ដីជ្រាលជ្រៅដោយពិត ប៉ុន្តែបើតាមទីដៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ បានដល់សេចក្ដីពិត ដែលតែងរស់នៅប្រចាំលោក ។ ពាក្យថា ធម៌ ឬ ធម្មៈនេះ បានដល់សច្ចធម៌ (សេចក្ដីពិត) សុចរិតធម៌ (ការប្រព្រឹត្តល្អ) យុត្តិធម៌ (ការប្រព្រឹត្តត្រូវ) ។ មួយទៀត ការប្រតិបត្តិចំពោះច្បាប់ណាមួយដែលប្រាសចាក អគតិធម៌ ៤ យ៉ាង មានឆន្ទាគតិជាដើម លោកហៅថាធម៌ ។ ពាក្យថា ធម៌នេះ បើទុកជាមិនមានគុណស័ព្ទជា កុសល ឬ អកុសលនៅជិតខាង ក៏បណ្ឌិតអាចយល់បានតាមដំណើរសេចក្ដី ។
ពាក្យថា ធម៌ ដែលមានមកក្នុងផ្ទៃពុទ្ធភាសិតខាងលើនុ៎ះ សំដៅយកសន្តិ គឺសេចក្ដីស្ងប់កាយវាចាចិត្ត ចាកកិលេស មានលោភៈជាដើម ដូចសេចក្ដីប្រែនៃភាសិត ព្រមទាំងអធិប្បាយ វែកញែកពង្រីកឲ្យពិស្ដារតទៅនេះ ។
“រាជរថទាំងឡាយ ដែលនាយជាងរចនាល្អហើយ រមែងចាស់គ្រាំគ្រាទៅពុំខាន ទោះទាំងសរីរៈរាងកាយ (របស់សត្វទាំងឡាយ) ក៏ដល់នូវសេចក្ដីចាស់គ្រាំគ្រាដូច្នោះដែរ ទើបឯធម៌របស់លោកអ្នកស្ងប់ មិនដល់នូវសេចក្ដីគ្រាំគ្រាដូច្នោះឡើយ ពួកលោកអ្នកស្ងប់កិលេស រមែងសន្ទនាជាមួយនឹងពួកលោកអ្នកស្ងប់ផងគ្នាបាន” ។
សុភាសិតដែលអាងមកនេះ ដើម្បីបញ្ជាក់ចំពោះពាក្យថាធម៌ជាសភាវៈឥតរូប ដោយហេតុថាជាច្បាប់សម្រាប់ជឿកាន់ សម្រាប់ប្រព្រឹត្ត ដើម្បីស្ងប់ ឬ លាងជម្រះបោសសម្អាតកិលេសក្នុងខន្ធសន្តានរបស់សត្វលោកឲ្យជ្រះ ស្អាត ឲ្យទៅជាមនុស្សបរិសុទ្ធស្ងប់រម្ងាប់ ។ មួយទៀត ពាក្យថាធម៌បានដល់សភាវៈឥតរូបមានតែនាម ដែលចប់កំណើតរស់នៅក្នុងលោកសម្រាប់ដឹងបានដោយអាស្រ័យ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលព្រះអង្គបានឃើញច្បាស់ ហើយទ្រង់បានសម្ដែងស្រាវជ្រាវប្រកាសចំពោះសត្វលោក ដើម្បីឲ្យសត្វប្រតិបត្តិតាម ។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា ធម៌ សំដៅយកទាំងសេចក្ដីល្អ ទាំងសេចក្ដីអាក្រក់ ទាំងបុណ្យទាំងបាប គុណទោស ទាំងមគ្គផលនិព្វាន ព្រោះសភាវៈទាំងនេះ តែងរស់នៅប្រាកដប្រចាំលោក មិនអាចវិនាសចាកលោក ដោយអន្តរាយណាមួយបានឡើយ សូម្បីលោកធាតុទាំងមូលត្រូវភ្លើងឆេះ ក៏មិនអាចសាបសូន្យ ។ ពាក្យដែលគេតែងនិយាយថាព្រះធម៌សាបសូន្យនោះ ដោយហេតុតែមិនមានមនុស្សគោរពសិក្សាប្រតិបត្តិប៉ុណ្ណោះ ។ ពាក្យថា “ ធម៌” នេះជាគូនឹងពាក្យថា “ វិន័យ” របស់ព្រះសម្ពុទ្ធ រួមពាក្យទាំងពីរម៉ាត់នេះហៅថា “ ពុទ្ធសាសន” ប្រែថា ប្រៀនប្រដៅអប់រំ ឬជាមេរៀនទន្ទិញរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដើម្បីបាននូវសន្តិវរបទ គឺផ្លូវសន្តិភាពដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។
ព្រះពុទ្ធសាសនាសម្បូណ៌ដោយទ្រឹស្ដី ដោយអត្ថបទ ដោយនិទាន ដែលប្រកបដោយហេតុផលជាច្រើនណាស់ ជាសាសនាស្រោចស្រង់សត្វលោកឲ្យរួចចាកទុក្ខតាំងអំពីបច្ចុប្បន្ន រហូតដល់អនាគត ទុកថាជាបទសម្រាប់សិក្សាជាន់ខ្ពស់បំផុត ដើម្បីស្វែងរកសន្តិភាពយ៉ាងជាក់ច្បាស់ បើមនុស្សក្នុងលោកគ្រប់ប្រទេសទទួលសិក្សាប្រតិបត្តិដោយហ្មត់ចត់ ។
សេចក្ដីក្នុងពុទ្ធភាសិតគាថាខាងលើនុ៎ះ ជាបទសម្រាប់ពិចារណាឲ្យឃើញថា សេចក្ដីល្អ, សេចក្ដីអាក្រក់, មគ្គផល និព្វាន ជាធម្មជាតនៅថ្មីជានិច្ចគ្រប់កាលទាំងពួង មិនដល់នូវការគ្រាំគ្រាបាក់បែកទ្រុឌទ្រោមសាបសូន្យដូចរូបកាយ មនុស្សសត្វ ឬសម្ភារៈណាមួយឡើយ ។ មនុស្សក្នុងសកលលោកគ្រប់ប្រទេស ច្រើនតែមានជំនឿបាក់ផ្នត់គំនិត ទៅតាមទ្រឹស្ដីសាសនារបស់ខ្លួន ៗ ស្រេចនឹងគ្រូប្រដៅសាសនា ដែលជាអ្នកដឹកនាំមុនដំបូង ។ ក្នុងចំណោមសាសនាដែលនៅគ្រប់ប្រទេស សាសនាខ្លះក៏មានហេតុផលល្អ, សាសនាខ្លះ ក៏ឥតហេតុផលទាល់តែសោះ ប៉ុន្តែដោយអំណាចជំនឿបាក់ផ្នត់ តាមវង្សត្រកូលជាយូរមកហើយ ជាហេតុនាំឲ្យស្លាប់គំនិត ដែលអាចកែប្រែរើខ្លួនចេញចាកសាសនានោះ ៗ បានដោយក្រណាស់ ។
ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាមានហេតុផល ជាមជ្ឈិមបដិបទាដែលកើតអំពីមហាបុរសមួយរូប គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលព្រះអង្គមានជាតិជាមនុស្ស ជាព្រះរាជបុត្រព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ សោយរាជ្យក្នុងក្រុងកបិលពស្តុរាជធានី សព្វថ្ងៃហៅថាក្រុងកដ្ឋមណ្ឌូ ប្រទេសនេប៉ាល់ តាមប្រវត្តិដោយពិតប្រាកដ ពុំមែនព្រះពុទ្ធដោយមនោគតិរបស់អ្នកនិពន្ធគម្ពីរសាសនានោះឡើយ ។ ឧត្តមគតិរបស់មនុស្ស អ្នកកាន់សាសនាក្នុងលោកផ្សេង ៗ គ្នា ដោយហេតុទ្រឹស្ដីរបស់សាសនានោះ ៗ នាំបំបែកឲ្យទៅជាមនុស្សអ្នកកាន់អ្នកជឿនោះ កាចឃោរឃៅក្នុងការកាប់សម្លាប់ឥតគិតដល់ជីវិតមនុស្សសត្វសោះ រាប់ថាជាសាសនាខ្វះព្រហ្មវិហារធម៌ មិនគួររាប់ថាសាសនាមានហេតុផលល្អ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសន្តិភាពបានឡើយ ។
ឧត្តមគតិរបស់មនុស្សអ្នកកាន់ព្រះ ពុទ្ធសាសនា សម្បូណ៌ដោយព្រហ្មវិហារធម៌ចំពោះទាំងមនុស្ស ទាំងតិរច្ឆាន គឺទាំងជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិនិងទីកន្លែងទឹកដីរបស់អ្នកដទៃ រាប់ថាជាសាសនា គោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់មនុស្សសត្វជាសាធារណៈ ឥតរើសពូជពង្សជាន់ថ្នាក់វណ្ណៈណាមួយទេ ។ ពុទ្ធសាសនា រាប់ថាជាសាសនាមានហេតុផល សាងសន្តិភាពដើម្បីប្រជាពលលោកដោយពិត ជាសាសនាស្លូតសុភាព ចំពោះជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិនៃគ្នានិងគ្នា សម្រាប់ឧបត្ថម្ភជ្រោមជ្រែងសង្គមមនុស្ស ឲ្យបានសន្តិសុខចម្រើនរុងរឿងតាមឧបនិស្ស័យរបស់មនុស្ស មិនប្រើអំណាចជិះជាន់ឈ្លោះប្រកែក ប្រកាសសង្គ្រាមដល់គ្នានឹងគ្នាឡើយ ។
ធម៌ដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងចាប់ ដើមអំពីបឋមពោធិកាល រហូតដល់មច្ឆិមពោធិកាលនោះមានឈ្មោះថា មានន័យច្រើនយ៉ាងជាអនេក ។ ធម្មទេសនារបស់ព្រះអង្គ តាមដែលសង្កេតឃើញក្នុងគម្ពីរ ជួនកាលមានសេចក្ដីល្អិតញឹកជ្រាលជ្រៅ ជួនកាលរាក់ ៗ តាមឧបនិស្ស័យវាសនានិងចរិតរបស់បរិស័ទអ្នកស្ដាប់ បើព្រះអង្គសម្ដែងធម៌ចំពោះគ្រហស្ថសុទ្ធ ដែលមិនលាយដោយពួកបព្វជិតផងទេ ច្រើនតែសម្ដែងអំពីអនុបុព្វីកថា ៥ យ៉ាង មានទានកថាជាដើម និងប្រយោជន៍ ៣ យ៉ាង គឺប្រយោជន៍បច្ចុប្បន្ន ១ បរលោក ១ ព្រះនិព្វាន ១ ។
បើព្រះអង្គសម្ដែងចំពោះបព្វជិតច្រើន តែសម្ដែងអំពីផ្លូវឈាន សមាបត្តិ និង ព្រះនិព្វាន ដើម្បីឲ្យសមតាមកិច្ចរបស់អ្នកបួសក្នុងសាសនា ។ មួយទៀត ធម្មទេសនា ដែលព្រះអង្គសម្ដែងចំពោះបុគ្គលនោះ ៗ ច្រើនតែប្រកាសចង្អុល បង្ហាញធម៌ទាំងពីរចំណែក គឺធម៌ដែលគួរបំពេញឲ្យមានឡើង ហៅថា ភាវនាខន្ធ ១ ធម៌ដែលគួរលះចេញហៅថា បហានក្ខន្ធ ១ ។
កុសលធម៌ទាំងអស់ ដែលគួរបណ្តុះបង្កើតឲ្យមានឡើង ក្នុងខន្ធសន្តានហៅថា ភាវនាខន្ធ បានដល់និច្ចសីល ឧបោសថសីល បញ្ញាកិរិយាវត្ថុ ១០ និងសតិប្បដ្ឋាន ៤ ជាដើម ។ អកុសលធម៌ដែលត្រូវលះកាត់កាល់ចោលចេញដូចយ៉ាងកិលេសទាំងឡាយ មានអភិជ្ឈាវិសមលោភៈ និងសំយោជនធម៌ ១០ យ៉ាងជាដើម ហៅថា បហានក្ខន្ធ ។
មនុស្សក្នុងសកលលោក ដែលធ្លាប់មានជំនឿក្នុងសាសនាដោយរៀង ៗ ខ្លួន គួរពិចារណារឿយ ៗ ឲ្យហ្មត់ចត់ ហើយគួរកែប្រែជំនឿជាថ្មី ចំពោះសាសនាដែលមិនមានហេតុមិនមានផល មិនគួរឲ្យគំនិតដេកដួលលង់ទ្រនេសបាក់ផ្នត់ដូច្នោះឡើយ ។
មួយទៀត ពាក្យថា ធម៌ ដោយសេចក្ដីរួបរួមដែលមាននៅក្នុងអដ្ឋកថាសង្គីតិសូត្រ បានដល់សត្ថុប្បាវចនៈ ៥ យ៉ាង គឺៈ
១- ធម៌ បានដល់ពុទ្ធវចនៈខាងគម្ពីរព្រះសូត្រ
២- អភិធម៌ បានដល់ពុទ្ធវចនៈខាងគម្ពីរព្រះអភិធម្ម
៣- វិន័យ បានដល់សិក្ខាបទក្នុងឧភតោវិភង្គ
៤- អភិវិន័យ បានដល់ពុទ្ធានុញ្ញាត និង ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិក្នុងខន្ធកៈ និង បរិវារៈ ។
គោលដៅត្រង់ពាក្យថាធម៌ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ សម្ដែងទុកនោះមក ដើម្បីប្រយោជន៍ដ៏ធំបំផុតនោះ ជាពិសេសគឺសម្រាប់ទូន្មានកាយវាចាចិត្តដែលប្រឡាក់ដោយកិលេសមាន លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ជាដើមហេតុ សម្រាប់បំផ្លាញជីវិតមនុស្សក្នុងសង្គមឲ្យរងទុក្ខឲ្យព្រាត់ប្រាស វិនាស ។
ព្រោះថា សេចក្ដីទុក្ខភ័យព្រាត់ប្រាសវិនាសនិរាសជីវិត មនុស្សសត្វទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ដែលកើតហើយក្ដី ដែលកំពុងកើតឡើងក្នុងបច្ចុប្បន្នក្ដី ដែលនឹងកើតឡើងក្នុងអនាគតក្ដី សុទ្ធតែកើតឡើងអំពីប្រភពនៃកិលេសមានលោភៈជាដើម គឺជាសមុដ្ឋានដើមកំណើតមកពីឫសគល់នៃកិលេស ឬ ថាមានកិលេស ៣ ប្រការ គឺ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ជាអកុសលមូល ដែលចាត់ថាជាមូលដ្ឋាននាំបង្កើតទុក្ខភ័យនាំឲ្យហីនហោចទាំងធន ធានទាំងជីវិតមនុស្សសត្វ ។ ដែលហៅថាព្រះធម៌នោះសំដៅយកព្រះពុទ្ធសាសនាជាឧបាយក្នុងផ្លូវ ប្រតិបត្តិ ដើម្បីកាប់ឆ្ការគាស់រំលើងកម្ចាត់ចោលនូវមូលដ្ឋាននៃកិលេស មិនឲ្យលូតលាស់ដុះដាលឡើងតទៅទៀតបាន ដើម្បីសន្តិភាព គឺមគ្គផលនិព្វានជាស្ថាពរ ដោយបានប្រយុទ្ធ យកជ័យជម្នះឈ្នះកិលេសគ្រប់យ៉ាង ទាំងកិលេសគ្រោតគ្រាត និងកិលេសយ៉ាងល្អិត ។ ព្រោះថា ការឈ្នះរវាងមនុស្ស និងមនុស្សក្ដី រវាងមនុស្សនិងធម្មជាតិក្ដី លោកមិនរាប់ថាជាការឈ្នះរាបឡើយវានឹងអាចត្រឡប់ចាញ់វិញក្នុងកាល ណាមួយពុំខាន ការឈ្នះទាំងនោះពុំរាប់ថាប្រសើរទេ ការឈ្នះកិលេសទើបឈ្មោះថា ជាការប្រសើរបំផុត ជាជម្នះអ្វីទាំងអស់ក្នុងលោកគឺថាជាជម្នះឈ្នះរាបលើជាតិ ជរា មរណៈ ដោយពិត ។
ពាក្យថាធម៌គឺអ្វី ? ចប់តែប៉ុណ្ណេះ ។

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s